DE  MEEST  VOORKOMENDE  VOGELZIEKTEN  BIJ  ZAADETENDE  VOGELS

 

Coccidiose – Atoxoplasmose –  Salmonella – Pseudo-tuberculose – Megabacterie - Colibacillose

Hierna volgen beknopte beschrijvingen van de ziekten, symptomen etc. Ik zal ook ingaan op medicijnen die toegediend kunnen worden. Ook zullen preventieve maatregelen ter voorkoming van de ziekten behandeld worden. Ik pretendeer hierbij niet volledig te zijn.  

Ruim 70% van de sterfgevallen tengevolge van ziekten komt door bovengenoemde ziekten.
Het is volgens mij zeer belangrijk om deze goed te leren onderscheiden.
Voor meer en andere ziekten verwijs ik o.a. naar:

-        Gezondheid en ziekten bij Europese cultuurvogels. Uitgegeven door de S.E.C.
-
         Vogelziekten voorkomen en genezen door Cor Stork
-
         Vogelziekten door H.S. Raethel
-
         Internet homepage Wout van Gils
-
         Een gezond vogelbestand door A. Dekkers
-
         Domesticatie van Europese vogels en aanverwanten. Deel II: Anatomie, ziekten en verzorging door John Stas
-
         Kweken met Europese vogels door Theo Kuppens
-
         Atoxoplasmose (B.E.C.-info nr. 3 jrg. 2003), artikel door Hedwig van der Horst

COCCIDIOSE

Coccidiose is een protozoaire ziekte. De ziekte wordt veroorzaakt door de parasiet Isospora canaria. Eitjes (oŲcysten) worden met de uitwerpselen uitgescheiden. Indien de omstandigheden gunstig zijn sporuleren ze (komen tot rijping). Indien de eitjes door de vogels worden opgenomen vestigen ze zich op de darmwand, waar de wand van de eitjes wordt afgebroken. De cysten (gerijpte eitjes) ontwikkelen zich en planten zich voort. Dit veroorzaakt wondjes op de darmwand en dat is “gunstig” voor secundaire effecten. Bijvoorbeeld voor de altijd op de loer liggende salmonella bacterie. Er kan dus een menginfectie ontstaan.

Ziektebeeld

Rood aangelopen, soms gezwollen buik waaronder rode gezwollen darmlussen zichtbaar zijn. Mogelijk een waterige of slijmerige ontlasting en snelle vermagering. Bij menginfecties t.g.v. salmonella is ook vaak een roodbruine levervlek zichtbaar.

Voorkomen

Goede hygiŽne en een droge niet te warme omgeving. Hierdoor wordt het opgenomen aantal oŲcysten aanzienlijk beperkt. Gedurende 3 ŗ 5 dagen/week geef ik EsB3 samen met Propolis. De resterende dagen wordt het water aangezuurd.

Genezen

Toltrazuril zoals Baycox heeft het voordeel dat het de coccidiose doodt.

Behandelen met 2ml/l gedurende 3 tot 5 dagen. Vervolgens 2 ŗ 3 dagen multivitaminen plus eventueel probiotics. Probiotics bevat grampositieve bacteriŽn. De toevoeging van multivitaminen veroorzaakt gunstige omstandigheden waaronder bacteriŽn zich kunnen vermenigvuldigen. De aanwezigheid van extra grampositieve bacteriŽn zorgt ervoor dat deze in de meerderheid zijn. En dat is gunstig voor de maag- en darmwerking.

Sulfrapreparaten zoals EsB3 zijn coccidiostatica die het aantal oŲcysten herleiden tot de normale populatie.

Behandeling: 1 tot 3 gr/l gedurende 7 dagen. Vervolgens 3 dagen multivitaminen. Herhalen 2 ŗ 3 maal tot genezing optreedt.
Alternatieven: S-mez, Coccidex, Finicox, Coxiplus en Baycox.

Bij een menginfectie bijv. met salmonella, kan nŠ behandeling van de coccidiose de salmonella behandeld worden. Een goed alternatief is beide ziektes gelijktijdig te behandelen door ca. 5 dagen Baycox 2ml/l en Baytril ca. 1.5 ml/l in het drinkwater te doen. Na afloop 2 ŗ 3 dagen multivitaminen plus evt. Probiotics geven. Baytril is een breedspectrum antibioticum. Baytril niet langer dan 10 dagen geven. Dit middel is niet goed voor de nieren. 

ATOXOPLASMOSE OF LANKESTRELLA

Atoxoplasmose is  soortgelijke protozoaire ziekte net als coccidiose . Deze ziekte wordt veroorzaakt door de parasiet Isospora serini. Het infectieproces verloopt op dezelfde manier.

Echter boren de protozoa zich hier door de darmwand heen en vormen daar de thryphozoiten, die via het bloed door het hele lichaam verspreid kunnen worden. Naast lever en milt kunnen ook de hersenen en longen aangetast worden. Atoxoplasmose treedt vaak op bij vogels tot 9 maanden. Veelal zijn de oudere vogels drager, zonder zichtbare symptomen en zij geven het door aan de jongen.

Ziektebeeld

De vogels gaan dik zitten en vertonen soms hersenstoornissen. Ongecontroleerd vliegen, missen van de zitstokjes etc. Leververgroting, blauw tot zwart gekleurd, uitlopend tot een brede blauwzwarte band. Vaak diarree, die lichtgroen gekleurd is. Sinds enkele jaren komt een vorm van dikke leverziekte voor die moeilijker te herkennen is. Vermageren, diarree en een sterk opgezette buik. Bijna geen leververgroting.Aangetaste jonge vogels, waarbij de protozoa de ingewanden hebben verlaten en zich in andere fatale lichaamsdelen (zoals hersenen) bevinden, zullen meestal sterven.

Behandeling

EsB3 1gr./l water gedurende 2 tot 4 maanden. Dit is mijns inziens echt het enige dat helpt. Het is noodzakelijk dit zonder onderbreking toe te dienen. Liefst in een verwarmde omgeving (ziektekooi). Zodoende is de hoeveelheid die dagelijks gedronken wordt redelijk constant. En het probleem om de lichaamstemperatuur van de vogel op peil te houden wordt voorkomen.
In BEC-info nr. 3 jrg. 2003 wordt Atoxoplasmose of dikke leverziekte redelijk uitvoerig beschreven door Hedwig van der Horst, dierenarts te Veldhoven.

Zelf heb ik deze behandeling met redelijk succes gedurende een aantal jaren bij enkele vogels toegepast. Een van de bijwerkingen van EsB3 kan zijn: aantasting van de maagwand met bloeding als gevolg. Dit kan voorkomen worden door het geven van vitamine K1. Bij langdurig toedienen van EsB3 is het dan ook zinvol geregeld K1 te geven. Bijvoorbeeld door het eivoer mengen. K1 zit ook in brandnetels en spirulina. Langdurige behandeling met EsB3 is noodzakelijk omdat de ziekteparasiet door het hele vogellichaam verspreid kan zijn. Het duurt langer om de slecht doorbloede plaatsen parasietvrij te maken. Gedurende deze behandeling regelmatig probiotics (gram positieve bacteriŽn) toedienen, ook via het eivoer; dat kan geen kwaad. Als de gram positieve bacteriŽn in de spijsverteringsstelsels de overhand krijgen dan is dit alleen maar gunstig.   

SALMONELLA

Salmonella is een bacteriŽle ziekte van het spijsverteringsstelsel.
We kennen gram positieve en gram negatieve bacteriŽn. Het zijn de laatste die problemen veroorzaken o.a. bij salmonella. De voornaamste vormen zijn: salmonella gallinarum en salmonella pullorum. Jonge vogels vertonen de ziekte als ze afkomstig zijn uit met salmonella besmette eieren. Ook eivoer gemaakt van met salmonella besmette eieren kan een oorzaak zijn. Zeker bij eendeneieren loopt men dat risico. Eieren dus voldoende lang verhitten. Tijdens een TV-uitzending, die aandacht besteedde aan met salmonella besmette eieren, kwam naar voren dat het grootste deel van de bacteriŽn op de schaal aanwezig zouden zijn.

Salmonella pullorum            

De ziekteverschijnselen zijn niet altijd specifiek. Acute sterfte treedt op. Ernstige diarree kan voorkomen met een opvallend witte kleur die lijkt op een plasje gemorste melk. Zwarte darmlussen of zwarte gezwollen buik en een min of meer zichtbare leverplek. Soms zijn er ook verlammingsverschijnselen. Afwijkende – waaronder klikkende –ademhalingsgeluiden.

Behandeling

Behandelen met Trimethoprim Sulfa vloeibaar 2ml/liter.
Trimethoprim granulaat 400 mg per zakje: oplossen in 2 liter water. Behandelen gedurende 5 dagen. Eventueel verlengen. Bij voorkeur niet in de broedperiode. Na en/of tussen de behandeling(en) door multi-vitaminen en eventueel probiotics geven.
 

Salmonella gallinarum

Vergrote lever duidelijk waarneembaar. Bruingele kleur (kleur van dode herfstbladeren). Ook hier hebben we dikwijls diarree die echter meer groenachtig gekleurd is. Meestal is de buik ook gezwollen en naar gelang de kleur kan er sprake zijn van een menginfectie (zie onder coccidiose).

Behandeling

Deze is gelijkwaardig aan die bij Salmonella pullorum.
 

PSEUDO-TUBERCULOSE OF VOGELCHOLERA

Dit is ook een bacteriŽle ziekte. De ziekteverschijnselen tonen veel overeenkomst met de Salmonella ziekten.
Acute vorm: aangetaste vogels zijn maar kort ziek en kunnen een uur later al dood zijn. De vogels hebben diarree. Hersenstoornissen komen ook voor.
Chronische vorm: de lever is dikwijls ontstoken en als een bruine vlek onder het borstbeen waarneembaar. Mogelijk heeft de vogel ademnood.
De ziektekiemen worden meestal door de vogel via voer en water, dat door de uitwerpselen van muizen geÔnfecteerd is, opgenomen.
In principe komt Salmonella het meest in de zomer voor terwijl Pseudotuberculose een voorkeur heeft voor de winter. Dit is echter niet altijd zo. 

COLIBACILLOSE

Dit is ook een bacteriŽle ziekte. Deze ziekte wordt bij nestjongen de zweetziekte genoemd. Deze maag- en darmziekte wordt veroorzaakt door de Escherichia coli en komt vooral bij kanaries en wildzang voor. De ziekte ontstaat door een slechte hygiŽne en/of overbevolking en/of overmatig gebruik van antibiotica.

De belangrijkste symptomen zijn: dunne mest, soms gepaard gaande met bloed en opbraken van voedsel, ook symptonen van koortsontwikkeling.

De nestjongen groeien slecht, zijn zwak en bevuilen het nest. De ouders kunnen de uitwerpselen niet verwijderen. De bacteriŽn kunnen zich explosief vermenigvuldigen en het hele nest besmetten. Sterfte is zeer plotseling en vertoont overeenkomst met die bij acute salmonella.

Behandeling

Tetracycline HCL 10%. Trimethoprimsulfaat 2ml/liter. Liefst niet in de broedperiode.
Preventie tijdens de broed. Twee dagen vůůr het uitkomen van de jongen Linco Spectin in het water doen. NŠ het uitkomen 5 dagen Linco Spectin in het water doen en onder het eivoer mengen.
Een ander medicijn is FC-MIX. Te verkrijgen o.a. bij dierenkliniek Boskamp in Beek.
Dit medicijn behandelt E-coli infecties en ook Salmonella infecties. Gedurende vijf dagen in het drinkwater en/of eivoer. 

MEGABACTERIE

Megabacterie is eigenlijk een foute benaming. Wat men onder de microscoop ziet lijkt op een grote staafvormige bacterie. Het is echter een schimmelziekte. De ziekteverschijnselen zijn algemeen, t.w. darmstoornissen, moeilijke rui en niet strak zitten. Onverteerde zaadresten in de ontlasting. De vogels gaan hier niet altijd aan dood.

Behandeling

Behandelen met Fungizone gedurende ca. 10 dagen met 2,5ml/l drinkwater. Beter is echter het toedienen via de kropnaald. Vervolgens eventueel multivitaminen en probiotics. Voor de kuur moet de vogel vrij zijn van coccidiose. Dus vooraf behandelen met EsB3 of Baycox. Na de behandeling het drinkwater regelmatig aanzuren met bijv. appelazijn.

 

DE ZIEKTEN IN HET KORT 

Coccidiose

Protozoaire ziekte. Gezwollen buik. Rode darmlussen. Snelle vermagering en slijmerige ontlasting. Geneesmiddel EsB3 of Baycox. 

Atoxoplasmose

Protozoaire ziekte. Leververgroting, blauw tot zwart. Vaak diarree die lichtgroen gekleurd is. Geneesmiddel EsB3 gedurende 2 ŗ 4 maanden. 

Salmonella pullorum

BacteriŽle ziekte. Zwarte darmlussen eventueel zwarte buik. Ernstige witte diarree die lijkt op een plasje melk. Geneesmiddel Trimethoprim Sulfa. 

Salmonella gallinarum

BacteriŽle ziekte. Vergrote lever, geelbruine kleur. Dikwijls diarree die groenachtig gekleurd is. Geneesmiddel Trimethoprim Sulfa. 

Pseudotuberculose

BacteriŽle ziekte. Ziektebeeld: zie bij salmonella. Diarree. Acute vorm: snelle dood.

Chronische vorm: bruine levervlek. Geneesmiddel Trimethoprim Sulfa. 

Colibacillose

BacteriŽle ziekte. Meestal nestbevuiling bij de jonge vogels (zweetziekte).Geneesmiddel Trimethoprim Sulfa of FC-MIX. 

MegabacteriŽ

Schimmelziekte. Darmstoornissen, moeilijke rui etc. Geneesmiddel Fungizone. 

NOODBEHANDELING

Is men niet zeker van de gestelde diagnose en een bezoek aan de dierenarts is niet haalbaar, doe dan het volgende. Plaats de zieke vogel in een ziektekooi en doe 5 druppels Baycox (middel tegen protozoaire ziekte) en 5 druppels Baytril (breedband antibioticum) in het drinkflesje, gedurende 5 dagen. Vervolgens de situatie beoordelen en naar eigen inzicht handelen.    

EXPERIMENTEN

Experimenten heb ik uitgevoerd zo wel met jodium als met propolis. Jodium is een desinfecterend middel (voor uitwendig gebruik) tegen bacteriŽn, schimmels en virussen. In het badwater doe ik regelmatig jodium (4 druppels per liter).

Een zieke vogel waar ik in het verleden geen raad mee wist, heb ik gedurende een tiental dagen 2 druppels per TT-drinkflesje gegeven. Hij knapte hiervan iets op, maar is nog altijd niet helemaal genezen.

Propolis is een “natuurproduct” dat door de bijen wordt aangemaakt. Het is werkzaam tegen dezelfde ziekteverschijnselen als jodium. Dit gebruik ik vaker preventief: 8 ŗ 10 druppels per liter water samen met EsB3. Bij een zieke vogel geconcentreerd ca. 5 druppels per TT-flesje. Soms met goed resultaat. 

ZIEKENKOOI

Het is vaak zinvol de omschreven ziekten te behandelen bij een verhoogde omgevingstemperatuur 20 gr. C. of hoger. Voor alle duidelijkheid: niet de preventieve behandelingen; deze gebeuren in de verblijfsomgeving van dat moment.

Ik heb twee ziekenkooien gemaakt, elk met een afmeting van 80 x 40 x 40 cm. In deze kooien zijn zowel de lichtcyclus als de temperaturen te regelen. De eerste kooi tot 50 gr. (intensive care) en de tweede kooi tot 30 gr. (media care).

Verhoging van de omgevingstemperatuur, zeker in de winter, heeft het voordeel dat de vogel minder energie hoeft te besteden aan het op temperatuur houden van zijn lichaam. Bovendien neemt hij het drinkwater beter tot zich.

In de kooien kunnen 4 ŗ 5 aparte vogelkooitjes geplaatst worden. Het voordeel hiervan is -indien er meerdere vogels ziek zijn met verschillende ziekten – dat ze toch afzonderlijk behandeld kunnen worden. Als de vogels genezen zijn wordt de temperatuur langzaam teruggebracht tot de temperatuur die heerst in de “normale” vogelverblijven. Voordat de vogels echter hierin teruggeplaatst worden verblijven ze nog een tijdje in een grote kooi met de “normale” omgevingstemperatuur. 

HYGIňNE

Om bepaalde ziekten te helpen voorkomen is mijns inziens een bepaalde hygiŽne onontbeerlijk. Wat bedoel ik hiermee? Alles steriel houden zoals dat op bepaalde afdelingen in het ziekenhuis gebeurt is haast niet te realiseren en naar mijn mening ook niet goed. Dat de vogels in een dikke laag ontlasting rondhuppelen en het drinkwater bevuilen is zeker ook niet de bedoeling. Maar een bepaalde bacteriŽle omstandigheid is nuttig en noodzakelijk zodat zeker de jonge vogels in de groei hun afweersysteem kunnen stimuleren.

Hoe ver moet je gaan en hoe meet je dat? Ik kan alleen maar zeggen hoe ik het doe en mogelijk erbij vertellen waarům ik dat doe. En bij dit alles heb ik een redelijk tot goed resultaat.

Ik heb aparte kweek- en uitvlieghokken, door houtwerk van elkaar gescheiden. Er zit een loopgang voor met ramen, die ik kan openen. Het dak bestaat uit lichtdoorlatende golfplaten. De bodem is van beton. De drinkflesjes staan middels een spijkertje los van de lat waarop ze rusten. Zů voorkom ik dat vocht tussen het flesje en de lat blijft zitten. Dit kan namelijk een broeihaard voor bacteriŽn zijn. Het drinkwater moet dagelijks ververst worden. En natuurlijk moet hetzelfde drinkflesje terug naar dezelfde kooi! Als bodembedekker gebruik ik beukensnippers die maandelijks ververst worden, zeker als er jonge vogels uitvliegen.

Maandelijks worden ook de zitstokken gereinigd met warm water waarin een chlooroplossing. Drinkflesjes en voerbakjes gaan om de twee weken in warm water met chlooroplossing. Ik laat dit een dag staan. Nadeel: er moeten voldoende reserveflessen en -bakjes voorhanden zijn.

Als de jongen uitgekomen zijn doe ik geregeld voldoende probiotics door het eivoer. Ik denk dat gram-positieve bacteriŽn belangrijk zijn voor jonge vogels. Het betekent dat ze een gezonde darmflora kunnen opbouwen. Dit alles gaat, mťt een hoop andere dingen, redelijk tot goed. Wat niet wil zeggen dat ik nooit een zieke vogel heb.

Vůůr de kweek alles reinigen en desinfecteren. Dat spreekt vanzelf. En natuurlijk muizen en ander ongedierte buiten de vogelverblijven houden.   

SAMENVATTING

Belangrijk is het onderkennen van bovenvermelde ziekten en alleen pas dŠn de benodigde medicijnen verstrekken. Vooral bij vogels met een verhoogd risico voor atoxoplasmose - zeker als die vogels een blauwzwarte lever vertonen - is het mogelijk zinvol te werken volgens een preventieve behandeling. Men moet dan proberen te voorkomen, dat de ziekte wordt doorgegeven aan de jonge vogels.

Als de jonge vogels zelfstandig zijn moet men ze streng gescheiden houden van de oudere vogels. Tot en met de rui en ook ernŠ voldoende eivoer en krachtvoer verstrekken. Bij jonge vogels kan hard zaad (zeker als dit het enige is dat gegeven wordt) maag- en darmirritatie veroorzaken met een grotere gevoeligheid voor diverse ziekten.

De aanwezigheid van scherpe maagkiezel (hulp bij het vermalen van het ontpelde zaad in de spiermaag) is van groot belang.

Gezonde vogels die onder goede omstandigheden en op de juiste manier gevoed zijn, hebben bovenstaande behandeling niet nodig. Toch geef ik deze geregeld aangezuurd water en ook water met propolis en EsB3 (regelen van de hoeveelheid oŲcysten).

Nog beter is door middel van een strenge selectie een gezond vogelbestand proberen op te bouwen. Vogels die na diverse behandelingen nog steeds “lever” tonen (blauw-zwart) moet men opruimen.

Heel belangrijk is de hygiŽne en vooral een droge bodem, waar de rijping van oŲcysten de groei van bacteriŽn en schimmels (af)remt.

 

J.v.Overmeeren, Landgraaf. Tel. 045 - 5314427

Dit artikel is een herziene versie van het artikel dat eerder verscheen in Bec-info nr.1/2003.

 

 

Terug naar Artikelen