Wat de oorzaak van het kwaad ook mag zijn, zet een zieke vogel altijd apart, het liefst in een zgn. ziekenkooi die voorzien is van een regelbare warmtebron. Vogels hebben een hoge stofwisselingsgraad, hun lichaamstemperatuur ligt enkele graden Celsius boven die van de mens, zodat iedere storing of ziekte gemakkelijk de normale regulatiesystemen in het lichaam in de war brengt. Een zieke vogel zal dan ook spoedig moeite hebben zijn lichaamstemperatuur op peil te houden. Ook de bloedcirculatie is verminderd, waardoor het ziekteproces versneld wordt en de weerstand tegen andere ziekten snel afneemt. Essentieel is te trachten hierin wat verbetering te brengen door de patiënt extra warmte te verschaffen. Begin met de temperatuur in de ziekenkooi op ongeveer 30^o Celsius af te stellen. Blijft de vogel bij deze temperatuur 'dik' zitten, voer dan de temperatuur tot 35^o op. Als de vogel met open snavel begint te hijgen, is het te warm en moet de temperatuur omlaag. In lichte ziektegevallen heeft het verblijf in een verwarmde omgeving vaak een verrassend resultaat. De warmte, benodigd voor het op peil houden van de lichaamstemperatuur, stelt de vogel in staat met zijn eigen afweermiddelen de ziekte te overwinnen. Wanneer de vogel opgeknapt is, kan de temperatuur over een periode van een paar dagen geleidelijk weer worden teruggebracht tot de normale. Enkele dagen daarna kan de vogel weer in zijn eigen omgeving worden losgelaten.

Als kort na elkaar verschillende vogels ziek worden, zijn er twee manieren om het kwaad te bestrijden. De eerste en helaas meest gebruikelijke is, zelf te klungelen met producten die men bij de hand heeft. De kans dat men er op deze manier in slaagt de ziekte onder controle te krijgen, is bijzonder klein. De tweede en verreweg de beste manier van werken is, alle vogels met verdachte symptomen apart te zetten, niets toe te dienen en zich onmiddellijk tot een dierenarts te wenden met het verzoek onderzoek te verrichten. Men kan zich ook richten tot de Faculteit Diergeneeskunde, Kliniek voor Gezelschapsdieren, afdeling kleine gezelschapsdieren, vogels en bijzondere dieren te Utrecht, telefoon (afspraken) 030-2539411. De kosten die deze instelling voor het onderzoek in rekening brengt, vallen over het algemeen wel mee.

Voor het onderzoek kan men het beste een zieke vogel aanbieden die naar alle waarschijnlijkheid toch niet meer te redden is. De dierenarts kan het dier dan pijnloos uit zijn lijden verlossen en het onderzoek onmiddellijk daarna verrichten. Het pijnloos doden van een stervende vogel kan nauwelijks bezwaarlijk zijn, te meer omdat de ziekteverwekkers veel beter te achterhalen zijn bij een post-mortem onderzoek waardoor andere vogels mogelijk gered kunnen worden.

Men heeft gewoonlijk ongeveer 48 uur nodig om één of verschillende bacteriën te determineren en te identificeren - iets meer tijd als het om paratyfus of om chlamydiose (papegaaienziekte) gaat - maar na het eerste onderzoek is meestal al een min of meer gerichte behandeling mogelijk. Zieke vogels die binnen drie etmalen na het optreden van ziekteverschijnselen met de juiste medicijnen worden behandeld, hebben een reële kans op herstel. Daarna verminderen de kansen op welslagen naar gelang men het onderzoek uitstelt.

Een groot aantal gebreksziekten is het gevolg van een gebrek aan een bepaalde vitamine of aan verschillende vitaminen. Iedere vitamine grijpt op een zeer specifieke wijze in het proces van de stofwisseling in. Gebrek of een tekort aan een bepaalde vitamine uit zich in een ziektebeeld dat karakteristiek is voor de ontbrekende vitamine. Men spreekt bij het totaal ontbreken van een vitamine van avitaminose en bij een tekort van hypovitaminose. Een teveel aan vitamine, wat zich vooral voor kan doen bij de vitaminen A en D, wordt hypervitaminose genoemd. Beschouwen we nu de ziektebeelden die het gevolg zijn van vitaminedeficiënties.

Vitamine A-deficiëntie

Vitamine D3-deficiëntie

Vitamine D3 speelt een belangrijke rol bij de beenvorming en is vooral onmisbaar bij de calcium- en fosforstofwisseling. Daarnaast speelt deze vitamine ook een rol in de bescherming tegen infecties en de vruchtbaarheid. Avitaminose D3 veroorzaakt veelal rachitis, gekenmerkt dooreen week beendergestel, zachte pijnlijke gewrichten en een in S-vorm vergroeid borstbeen. De aandoening komt alleen voor bij jonge opgroeiende dieren. Men kan de diagnose stellen door aftasting van het skelet. Met enige anatomische kennis is dit zeer wel mogelijk. In twijfelgevallen kunnen door de dierenarts foto's gemaakt worden. De maatregelen ter voorkoming en behandeling van rachitis zijn identiek. Voldoende vitamine D3 verstrekken en zorgen voor voldoende zon. Voorts zorgen dat de vogels de beschikking hebben over een goed mineralenmengsel waarin in voldoende mate fosfor en calcium aanwezig zijn, bijv. voederkalk. In ernstige mate aangetaste dieren blijven misvormd, doordat de verbogen beenderen door de opname van genoemde mineralen hard worden en in de onnatuurlijke vorm blijven staan.

Vitamine E-deficiëntie

Het feit dat men de vitamine E in sterke concentratie aantreft in de hypofyse, de bijnieren en de testes doet vermoeden dat het een belangrijk biochemische rol speelt in de klieren met inwendige secretie. Verder is vitamine E als antioxidant van vitamine A indirect van invloed op de vruchtbaarheid. Een tekort aan vitamine E resulteert in slechte broeduitkomsten. Ook verlammingsverschijnselen en het onvermogen tot vliegen kunnen een gevolg zijn van een vitamine E-deficiëntie.

Vitamine B-deficiënties

Een tekort aan pantotheenzuur ten slotte veroorzaakt een groeistilstand.

nek en hals kunnen op een gebrek aan pantotheenzuur duiden.

Men onderscheidt twee vormen van jicht, namelijk gewrichtsjicht en ingewandsjicht. Bij gewrichtsjicht zijn de gewrichten gezwollen vooral de voetwortel en de teengewrichten. Deze zijn dik, voelen warm aan, zijn pijnlijk en bevatten uraten in de vorm van kleine knobbels met een crèmekleurige pasta-achtige inhoud, vergelijkbaar met etterhaarden. Bij ingewandsjicht kunnen nieren, lever, milt, darmen, longen en luchtzakken aangetast zijn. In tegenstelling tot gewrichtsjicht is ingewandsjicht bij levende dieren niet vast te stellen. Vogels die sterk vermageren en een krijtachtige ontlasting hebben zijn verdacht.

De oorzaak van jicht staat niet vast. Mogelijke oorzaken zijn: een tekort aan vitamine A, eiwitovervoeding, nierbeschadiging, watertekort. Ook erfelijke factoren spelen mogelijk een rol. Jicht komt in elke leeftijdscategorie voor. De aandoening is bij oudere dieren slepend. De vogels vermageren sterk en kwijnen langzaam weg. Beide vormen van jicht zijn ongeneeslijk.

Jicht kan preventief bestreden worden door voldoende fris drinkwater ter beschikking te stellen, waken voor eiwitovervoeding en tekort aan vitamine A.

Hieronder een overzicht van de meest voorkomende infectieziekten.

De voedselmijt leeft niet zozeer op de vogel zelf, maar in de zaadbakken of tussen bedorven zaad. Het is duidelijk dat ze de vogels schade berokkenen als ze samen met het aangetaste zaad opgenomen worden. Preventief kunnen we bovenstaande parasieten bestrijden door de mijten zo min mogelijk schuilgelegenheid te bieden en te zorgen voor een droog hok en goede hygiënische voorzieningen. Wanneer we ondanks alles toch met deze parasieten geconfronteerd worden, zullen we gebruik moeten maken van insecticiden. De voorkeur gaat uit naar een insecticide op basis van pyrethrine en piperonylbutoxyde. Het wordt door verschillende fabrikanten in de handel gebracht en is voor de vogels het minst schadelijk; chloorhoudende insecticiden echter kan men beter niet gebruiken. Het spreekt vanzelf dat we ons bij het gebruik van bestrijdingsmiddelen nauwgezet houden aan de toepassingsvoorschriften die op de verpakking staan aangegeven.

Als ontsmettingsmiddel van kooien en binnenverblijven kan malathion (4-5%), een organofosfaat, wél veilig gebruikt worden. Uiteraard dienen de vogels voor de behandeling uit de verblijven verwijderd te worden en dient er een ruime tijd gewacht te worden alvorens ze weer toe te laten.

Schurftmijt

Het zogeheten 'Scaly face' bij grasparkieten werd in de laatste jaren ook enkele keren vastgesteld bij agaporniden. De aandoening, ook wel schurftmijtziekte genoemd, wordt veroorzaakt door de mijt Cnemidocoptes pilae, die de vogel rond de snavel, de ogen, de anus en aan de poten aantast.

De schurftmijt zet zich af op veerfollikels en in huidplooien en dringt direct de opperhuid binnen. De daarbij ontstane huidveranderingen veroorzaken op en rondom genoemde lichaamsdelen kraterachtige woekeringen. Als we er niets aan doen gaan de vogels op den duur te gronde.

Over de wijze waarop de aandoening van de ene op de andere vogel wordt overgebracht lopen de meningen uiteen. Sommigen zijn van mening dat sommige vogels latente dragers van de mijt zijn en veronderstellen dat de parasiet al bij het voeren in het nest op de jongen wordt overgedragen. De aandoening komt echter incidenteel ook voor bij oudere agaporniden in samenhang met andere gezondheidsstoringen, die resulteren in een verminderd weersstandsvermogen. Onderzoekingen hebben aangetoond dat de aandoening zich niet door het volièrebestand verspreidt.

Een behandeling met Ivermectine (Ivermectin) geeft goede resultaten. De behandeling geschiedt door 1 - 2 druppels van dit middel in de halsstreek van de vogel aan te brengen. De behandeling wordt zonodig enkele keren herhaald. In het beginstadium van de aandoening is ook paraffinum liquidum (vloeibare paraffine) zeer effectief. De aangetaste plekken gedurende 5 dagen insmeren.

Inwendige parasieten (endoparasieten)

Wormen

Van de inwendige parasieten kunnen de wormen een ware plaag vormen. De belangrijkste wormsoorten die de vogels kunnen parasiteren, zijn de ascariden of spoelwormen en de capillaria of haarwormen.

Spoelwormen zijn ronde wormen die aan beide einden spits uitlopen, met een lengte van ongeveer 4 cm; de kleur is lichtroze. Ze leven in de ingewanden van het halfverteerde voedsel dat voor de vogel is bestemd. Behalve dat irriteren ze ook de darmwand, wat op zichzelf de spijsvertering ongunstig kan beïnvloeden. De wormen produceren een overvloed aan eieren, waarvan de schaal dik en donker van kleur is en die tegelijk met de uitwerpselen van de vogel afgevoerd worden. Ongeveer twee weken hierna zijn de eieren besmet voor de vogels. De besmetting wordt veroorzaakt doordat de vogels de eieren opnemen. De niet opgepikte eieren vormen nog maandenlang een besmettingsgevaar.

De verschijnselen van een ascaridia-besmetting treden enkele weken na de opname van de eieren op, bijgevolg nooit bij nestjongen. In het begin is een verhoogde eetlust waar te nemen, doch desondanks vermageren de vogels sterk. Het borstbeen voelt scherp aan. Zelden treedt diarree op. Vaak raakt de dunne darm geheel verstopt. Dit veroorzaakt dan een opgezwollen buik, gebrek aan eetlust en braken. Daar deze wormen tevens irritatie van de darmen veroorzaken, wordt de opname van vitaminen belemmerd en kunnen verlammingsverschijnselen optreden, dit zowel bij lichte als bij zware besmettingen. Onnodig erop te wijzen dat de conditie van de vogels snel achteruit loopt, met dikwijls fatale gevolgen.

De capillaria zijn, zoals de naam al zegt, zo dun als een haar. De lengte is ongeveer 1 cm en de doorsnede 0,3 mm. Ze zijn met het blote oog nauwelijks te onderscheiden. De eieren die ze produceren rijpen in ongeveer een week, dus vlugger dan die van de ascariden. De haarwormen veroorzaken, doordat ze zich aan het darmslijmvlies vasthechten, veel ernstiger en meer plotseling optredende verschijnselen dan spoelwormen. Hier zien we in het algemeen een ernstige darmontsteking met dikwijls bloed in de dunne ontlasting waardoor de vogels ernstig ziek worden, snel vermageren en vaak niet meer in staat zijn te vliegen. Besmetting vindt plaats door opname van eieren die in de uitwerpselen van besmette dieren worden aangetroffen. De niet opgenomen eieren blijven, net als met de eieren van spoelwormen het geval is, nog lang hun besmettingsvermogen behouden, maar is toch kortstondiger van aard dan die van de spoelwormen.

Een uitstekend wormmiddel is Fenbendazole in een orale dosering van 10-50 mg/kg lichaamsgewicht. Het middel wordt uitstekend verdragen. Wordt toegediend met druppelpipet of knopnaald. Wie de toediening met druppelpipet of knopnaald niet aandurft, kan een paar druppels van het middel op een stukje fruit doen. Wel opletten dat de vogels het eten. Als de vogels gewend zijn af en toe een stukje fruit te krijgen, lukt deze manier van medicijntoediening wel. Zo niet, dan is men aangewezen op de drinkwaterkuur. Zeer geschikt voor deze methode is het wormmiddel Levamisole. Dosering 400-600ml/l water gedurende 24 uur. Tijdens de kuur geen ander drinkwater en groenvoer verstrekken.

De orale ontworming, d.w.z. het wormmiddel rechtstreeks in de snavel of krop geniet echter de voorkeur, terwijl de drinkwaterkuur vanwege het onregelmatige drinkgedrag van de vogels niet altijd tot het gewenste resultaat leidt. Een herhaling van de kuur na 3 weken is aan te bevelen.

Het is wenselijk de vogels na een wormkuur een extra vitaminestoot te geven. Vooral een gebrek aan vitamine A schijnt het besmettingsgevaar aanmerkelijk te verhogen.

Ter voorkoming van herbesmetting dienen de hokken te worden gedesinfecteerd met een natronloogoplossing (diverse fabrikaten). Dit moet na een week nog eens worden herhaald. De buitenvolière moet 25 cm worden afgegraven en voorzien van schoon rivierzand of ballast (mengsel van geel zand en grind).

Ideaal is een betonnen vloer met rooster onder de zitstokken.

Vooral grote papegaaien, amazone’s en dergelijke kunnen geplaagd worden door lintwormen. Er bestaan verschillende soorten. Ze hebben bijna allemaal een platte gelede vorm en zijn witachtig van kleur. Voor hun ontwikkeling maken ze gebruik van tussengastheren, zoals slakken, kevers en insecten. De besmetting volgt doordat de vogels de besmette tussengastheren opnemen. Sommige lintwormen veroorzaken knobbels in de dunne darm, andere dringen het darmslijmvlies binnen en veroorzaken soms bloedingen. Hoe dan ook, het is duidelijk dat ze de vogel schade berokkenen. Lintwormen kunnen de vogels jarenlang onopgemerkt parasiteren. Slechts in zeldzame gevallen worden de vogels zichtbaar ziek. Men kan een juiste diagnose stellen door de uitwerpselen microscopisch te onderzoeken op afgestoten lintwormgeledingen. Een enkele keer gebeurt het wel dat langere delen van een lintworm uit de cloaca hangen en aldus als zodanig te herkennen zijn.

Een goed middel tegen lintwormen is Mansonil (Bayer); de dosering is 0,2 gram per kg lichaamsgewicht.

Coccidiose

Coccidiose wordt veroorzaakt door verschillende soorten coccidiën, eencellige parasieten van microscopische grootte. De coccidiën maken een cyclus door in de vogel; ze evolueren echter ook in de buitenwereld waar oöccysten (eieren) sporuleren en infectueus worden. De ziekte wordt van de ene op de andere vogel overgebracht door het opnemen van voedsel of drinkwater dat via de ontlasting met oöccysten van coccidiën is besmet. De opgenomen oöccysten worden in het darmstelsel omgezet in andere levensvormen, die we hier, om het niet te ingewikkeld te maken, maar coccidiën blijven noemen. Deze coccidiën dringen de cellen van de darmwand binnen, vermeerderen zich, breken er uit en vernielen daardoor de darmcellen. Het laat zich gemakkelijk raden welke schade coccidiose aan het darmstelsel toebrengt: vernietiging van darmcellen, bloedingen en vermindering van de weerstand van de darmwand waardoor het voor allerlei kiemen mogelijk wordt door de darmwand heen te dringen en in de bloedbaan te komen. De coccidiën die uit de vernietigde darmcellen vrijkomen, kunnen ofwel andere darmcellen binnendringen, ofwel zich omvormen in oöccysten, dus ofwel dezelfde vogel aantasten ofwel met de uitwerpselen in de buitenlucht terecht komen om andere vogels te besmetten.

Het ziektebeeld is eenvoudig af te leiden uit het voorafgaande. De ontlasting is dun en slijmerig, soms treden er darmbloedingen op. De vogels tonen een gebrek aan eetlust en drinken veel door het vochtverlies tengevolge van de diarree. Voor het overige het algemene ziekte beeld: dikzitten, suffen en veel slapen. Slechts een microscopisch onderzoek kan de diagnose bevestigen. Bij acute gevallen van coccidiose sterven de vogels na enkele dagen; bij chronische gevallen kan de ziekte zich wekenlang voortslepen, waarna de vogel uiteindelijk van uitputting sterft. Het zijn vooral de pas uitgevlogen jongen die aan coccidiose bezwijken. Oudere vogels bezitten een zekere weerstand tegen deze ziekte en worden slechts zelden ernstig ziek. Papegaaiachtigen zijn ongevoelig voor coccidiose.

Zieke vogels moeten direct afgezonderd en behandeld worden met een sulfapreparaat. Goede resultaten worden bereikt met de volgende behandeling: 1 gram EsB3 30% (Ciba-Geigy) per liter drinkwater gedurende drie dagen; vierde en vijfde dag: kuur met vitaminen A-D3: zesde tot en met achtste dag: als de eerste drie dagen; negende tot en met elfde dag: multivitaminekuur

De behandeling moet steunen op de gegevens van een deskundig opgemaakt antibiogram. Als doorsnee therapeuticum kan erythromycine gegeven worden aan een dosis van 100 mg per liter water gedurende vijf dagen.

Papegaaienziekte of chlamydiose zoals de ziekte tegenwoordig algemeen genoemd wordt, is een veel voorkomende ziekte bij vogels die ook de mens kan aantasten. De ziekte wordt veroorzaakt door Chlamydia psittaci, een smetstof die - vanuit de systematiek gezien - tussen de virussen en bacteriën staat.

Het regelmatig reinigen en desinfecteren van het vogelverblijf met een quarternair ammoniumproduct, als Halaquat Forte (Veip), draagt bij de smetstof uit te schakelen en herbesmetting te voorkomen.

Hoewel het polyomavirus het meest voorkomt bij jonge grasparkieten, zijn alle soorten van papegaaiachtigen er gevoelig voor.

Men onderscheidt verschillende vormen van polyoma, ook is er een dramatisch verschil in het ziektepatroon bij de verschillende papegaaiachtigen. Bij grasparkieten bijvoorbeeld, kennen we een extreme vorm en een milde vorm van polyoma. Bij de extreme vorm van polyoma ziet men tot 10 à 15 dagen een normale ontwikkeling, dan plotselinge sterfte zonder verdere symptomen. Andere nestjongen van hetzelfde ouderpaar tonen een opgezwollen buik en uitdrogingsverschijnselen wat vooral goed zichtbaar is aan loopbenen en tenen, die enigszins verschrompeld aandoen, soms ziet men zenuwafwijkingen. De dons- en contourveren veren van zulke nestjongen zijn sterk onderontwikkeld en er is veel sterfte in de eerste drie levensweken, soms oplopend tot 100%. Jongen die overleven tonen bevederingstoornissen in de dekbevedering terwijl de grote vleugel- en staartpennen nauwelijks zijn ontwikkeld waardoor de vogels niet kunnen vliegen. Het zijn in alle gevallen onderontwikkelde vogels die niet meer herstellen.

Bij de milde vorm van polyoma - deze treedt op als de jonge vogels na de 15de dag met het virus worden geïnfecteerd - laten de jonge grasparkieten vlak voordat ze het nestblok verlaten, alle slag- en staartpennen vallen. Hierbij dient te worden opgemerkt dat ook de milde vorm van polyoma verschillende gradaties kent variërend van het verlies van enkele vleugelpennen tot de zwaardere gevallen, waarbij ook de lichaamsbevedering is aangetast.

Behalve het feit dat de jonge vogels niet of nauwelijks kunnen vliegen en zich over de grond of langs het gaas kruipend voortbewegen, vandaar de benaming kruiper, zijn ze verder vitaal en lijken volkomen gezond. Deze vogels herstellen gewoonlijk na enige tijd weer normaal, waarbij de meer ernstige gevallen soms wat in groei achterblijven in vergelijking met hun niet aangetaste soortgenoten.

Bij papegaaiachtigen onderscheidt men eveneens de peracute sterfte zonder voorafgaande symptomen. Een ander ziekteverloop bij papegaaiachtigen wordt gekenmerkt door verschijnselen van lusteloosheid, geen eetlust, gewichtsverlies, vertraagde kroplediging, braken, diarree, uitdrogingsverschijnselen, ademhalingsproblemen en verhoogde urinevloei en vervolgens sterfte binnen een tijdsbestek van twee dagen. Hier blijkt bij sectie de buikholte gevuld met helder vocht en ziet men een smalle bleke milt en een bleke gezwollen lever.

Bij grotere papegaaiachtigen treden de problemen gewoonlijk aan het licht op een leeftijd van 4 tot 16 weken. Vogels welke na vijf maanden met het polyomavirus in aanraking komen zullen doorgaans antistoffen opbouwen zonder ziekteverschijnselen te vertonen.

Naar de oorzaak van polyoma is vooral de laatste jaren door talrijke wetenschappers intensief onderzoek gedaan. Uit de onderzoeken is gebleken, dat de ziekte wordt veroorzaakt door het zogeheten avipolyoma-virus, een virus dat taxonomisch tot de grote familie van de papovavirussen wordt gerekend. De naam papovavirus geldt als familieaanduiding voor het Papilloma (PA), Polyoma (PO) en Vacuola (VA) virus.

Door polyoma aangetaste jonge dieren verspreiden het virus door afgeworpen veren of veerdeeltjes, huidschilfers, veerstof, de ontlasting en mogelijk ook via de ademhaling.

Zoals bij alle virusziekten zijn er geen specifieke medicijnen om de aandoening te behandelen. In Amerika wordt momenteel nog onderzoek verricht naar een vaccin als voorbehoedmiddel tegen de ziekte. Ook wordt momenteel een vaccin met geïnactiveerd polyoma-virus door verscheidene universiteiten getest, dit is echter nog niet relevant voor de praktijk. Maar ook als er in de nabije toekomst een doeltreffend voorbehoedend vaccin in productie komt, zie ik - het vogelwereldje kennende - nog geen wereldwijd vaccinatieprogramma van de grond komen waaraan elke parkiet- en papegaaienhouder deelneemt. De verwachting is dan ook dat er altijd vogels zullen blijven die de besmetting kunnen verspreiden. Daarom is het zaak dat we leren omgaan met het fenomeen polyoma.

Fokkers die nog nooit met polyoma te maken hebben gehad, dienen zich te realiseren dat juist hun bestand het meest kwetsbaar is omdat hun vogels onvoldoende of zelfs helemaal geen antistoffen tegen de ziekte hebben opgebouwd.

- het gebruik van een lucht-ionisator, zodat zwevende stofdeeltjes die door de virussen als transportmiddel gebruikt worden, snel neerslaan;

- zorgen voor een goede ventilatie en afzuiging gedurende de tijd dat de vogels actief zijn;

- als u de kweekruimte met een stofzuiger reinigt een tweede slang aan de uitlaat van het apparaat koppelen en deze naar buiten leiden zodat de eventueel opgezogen virussen niet door het hele verblijf verspreid worden;

- geen eieren of jongen overleggen in bestanden waarin polyoma voorkomt;

- afgeworpen veren van aangetaste dieren direct verwijderen en afvoeren.

  meer herstellen in laten slapen. Deze zware gevallen vormen een ernstige

  infectiebron en daardoor een bedreiging voor de andere fokvogels. 

- ouders van dergelijke vogels tenminste een half jaar uitsluiten voor de fok.

Een bijzonder groot gevaar gaat uit van de zogenaamde 'PBFD-dragers', dit zijn met PBFD besmette dieren die zelf geen ziekteverschijnselen vertonen, maar de ziekte wel kunnen verspreiden.

In Nederland kan men vogels met afwijkingen laten onderzoeken door de Vakgroep Pathologie, Afdeling Bijzondere Dieren van de Faculteit voor Diergeneeskunde in Utrecht teneinde vast te stellen of het PBFD-virus al of niet aanwezig is. Verdachte dieren echter niet.

Pseudo-vogelpest

Pseudo-vogelpest of NCD (New Castle Disease) is een gevreesde pluimveeziekte, maar ook andere vogelsoorten waaronder verschillende papegaaiachtigen zijn er gevoelig voor. Hoewel de ziekte bij in gevangenschap gehouden papegaaiachtigen slechts zelden wordt vastgesteld, blijken deze vogels zeer gevoelig voor experimentele infecties.

Pseudo-vogelpest wordt veroorzaakt door een virus van de zogeheten paramyxo virusgroep. De incubatietijd bedraagt minimaal drie dagen. De ziekteverschijnselen zijn zeer verschillend. In veel gevallen worden ademhalingsstoornissen en diarree waargenomen. Soms treden neusvloeiingen op of worden verlammingsverschijnselen opgemerkt. Een andere keer de algemene ziekteverschijnselen zoals bolzitten, veel slapen, weinig eetlust en een bevuilde cloaca als gevolg van de diarree. De aangetaste dieren sterven vrijwel altijd tussen de zesde en negende dag na het optreden van de eerste ziekteverschijnselen.

Uitsluitsel over pseudo-vogelpest kan alleen met behulp van laboratoriummethoden worden gegeven. Voor deze ziekte bestaat zoals bij alle virusziekten geen remedie.

Beschermende maatregelen:

Wanneer op Nederlands grondgebied NCD wordt vastgesteld, stelt de overheid rond de besmettingshaard een beschermings- en toezichtgebied in. Binnen het beschermings- en toezichtgebied kunnen allerlei maatregelen verplicht

gesteld worden, zoals aanvullende vaccinaties voor alle categorieën bedrijfspluimvee, vervoersverbod voor pluimvee en vogels, verbod op het houden van tentoonstellingen, enz. Indien men in zo'n beschermings- en toezichtgebied woont, is het raadzaam in overleg met de dierenarts een voorbehoedende enting (sprayenting) te doen. De resultaten van dergelijke entingen bij groepen vogels zijn goed maar bieden slechts voor korte tijd (enkele maanden) bescherming.

Tegen het kanariepokkenvirus is geen kruid gewassen.

Men kan de ziekte voorkomen door enten. Er is in Nederland een goede entstof op de markt zoals Poulvac Kanarie, die de vogels ongevoelig maakt voor de infectie. Dit is een aangepast verzwakt virusvaccin, dat via de vleugelvlies methode aan de vogels wordt toegediend.

  bacteriële infectie waardoor vogels vaak onnodig doodgaan.

Indien pokken geconstateerd zijn, alle vogels apart zetten, bijv. in broed- of tentoonstellingskooien. Beslist geen onderling contact, ook niet via water en voer.

Deze aandoening wordt veroorzaakt door een schimmel, meestal Aspergillus fumigatus, maar ook Aspergillus niger. Aspergillus-schimmels komen overal in de natuur voor. Ze gedijen op bedorven voedsel of op vochtige kooibodems in een warme omgeving.

Aspergillose is praktisch ongeneeslijk.

Candidiase wordt veroorzaakt door verschillende gistcellen, voornamelijk Candida albicans. Candida-cellen worden ook op de slijmvliezen van gezonde dieren aangetroffen. Ze veroorzaken pas ziekte als de algemene gezondheidstoestand te wensen laat en er sprake is van een verminderde weerstand tegen schimmelinfecties. Slechte hygiënische toestanden, overbevolking, deficiënties en langdurige antibioticatoediening in water of voer werken de ziekte in de hand. Candidiase tast vooral het slijmvlies van de krop, d

e snavelholte en de slokdarm aan, in mindere mate dat van de spiermaag en de dunne darm.

De infectie kan bestreden worden met een langdurige behandeling met nystatine.

Huidschimmels komen vooral voor bij amazones, kaketoes en valkparkieten, doch ook andere papegaaiachtigen kunnen ermee besmet worden. De aandoening wordt veroorzaakt door verschillende huidschimmels zoals Trichophyton-soorten. De besmetting wordt door lichamelijk contact van de ene op de andere vogel overgebracht. Broedparen en de jongen ervan vertonen de ziekte veelal gelijktijdig. Aan de binnenzijde van loopbeen en dijen ontstaat een vieze bruine korstvorming die zich ringvormig uitbreidt en jeuk veroorzaakt bij de aangetaste vogel. Doordat de vogel er voortdurend aan knaagt, breidt de schimmel zich steeds verder uit, wat gepaard gaat met veerverlies.

Tumoren zijn groei-explosies van bepaalde cellen. Ze komen bij alle papegaaiachtigen voor, maar veruit het meest bij grasparkieten vooral in de leeftijdsgroep van 4 - 6 jaar. Opvallend is dat de aandoening veel voorkomt bij solitair en in kooien gehouden vogels en in veel mindere mate bij in volières gehouden dieren. De oorzaak van tumoren is niet bekend.

Bij tumoren vlak onder de huid, de zogenaamde subcutane tumoren, gaat het meestal om goedaardige vetgezwellen die in sommige gevallen wel tot walnootgrootte kunnen uitgroeien. Ze bloeden gemakkelijk en kunnen bij beschadiging tot ernstig bloedverlies leiden. Onderhuidse tumoren komen voor op vleugels en romp, vooral op de onderbuik. De algemene gezondheidstoestand van de vogel lijkt bij dergelijke tumoren niet aangetast. Behandeling kan alleen door operatief ingrijpen. Het is duidelijk dat dit alleen een zaak voor de dierenarts is.

Diverse oorzaken, zeer dikwijls trauma, soms een complicatie van een bacteriële, schimmel- of virusinfectie, soms sterke afkoeling (tocht).

Een behandeling met Fucithalmic een antibioticum dat gebruikt wordt ter behandeling van door bepaalde bacteriën veroorzaakte oogontstekingen bij de mens, biedt vaak uitkomst, zo heb ik persoonlijk vastgesteld.

De oorzaken zijn gemis aan beweging, voedingsfouten, maar kunnen ook van hormonale aard zijn. Onderhuids op rug en buikwand worden aanzienlijke vetvoorraden aangetroffen. Soms doet zich een donkergele pigmentatie voor met tumoraal aspect. Vetzucht gaat veelal gepaard met kortademigheid, slaperigheid, onvruchtbaarheid, enz. In extreme gevallen kan de vogel bezwijken aan een hartverlamming.

De behandeling tegen vervetting is simpel. Meer beweging geven, vogel op rantsoen zetten, meer groenvoer en fruit geven.

Het zogenaamde 'zelfplukken' zien we vooral bij de grote papegaaien, kaketoes, agaporniden en lori's, in mindere mate bij grasparkieten. Daarbij gaat het voornamelijk om solitair gehouden dieren.

Ook fokparen maken zich vaak schuldig aan verenplukken, het zij dan dat ze zich meestal niet zelf plukken, maar zich aan hun jongen vergrijpen. Solitair gehouden papegaaiachtigen beginnen soms zonder aanwijsbare reden zichzelf de veren uit te trekken. Begonnen wordt meestal met de veertjes van de borst en de schouderdekveertjes. Later komen ook de grotere veren aan de beurt, alleen de kopveertjes blijven om voor de hand liggende reden gespaard. In zeer ernstige gevallen verwondt de vogel zich tot bloedens toe door ook de huid onder handen te nemen.

Verenplukken kan ook het gevolg zijn - en waarschijnlijk veel vaker dan we denken - van huidaandoeningen als gevolg van infecties die irritaties veroorzaken, inwendige aandoeningen die pijn veroorzaken (tumoren) of Giardia-infectie.

In de eerste plaats dient men zich serieus af te vragen wat de oorzaak van het plukken kan zijn. Bij met de hand groot gebrachte papegaaiachtigen komt het verlies van de pleegouder stellig als mogelijke oorzaak van de psychische gestoordheid in aanmerking. Bij het bereiken van de geslachtsrijpe leeftijd kan het ontbreken van een partner als mogelijke oorzaak overwogen worden. Voorts verveling, wanneer de vogel de gehele dag alleen is. Een mogelijke oplossing in voornoemde gevallen is, voor een passende partner te zorgen. Een nadeel is dat handtamme vogels zich in mindere mate met hun verzorger zullen inlaten. Het welbevinden van uw huisdier zal die keuze echter stellig vergemakkelijken. Het gebruik van sprays of andere preparaten is in deze gevallen weggegooid geld.

Wanneer het verenplukken het gevolg is van een huidziekte of giardia-infectie, zal het 'zelf-plukken' gewoonlijk achterwege blijven als de ziekte verholpen is.

Wanneer de jonge vogels in de nestkast gedood worden is dat meestal te wijten aan de onervarenheid van veelal te jonge poppen die met hun jongen 'niets weten aan te vangen' of er zelfs bang voor zijn.

Het pijnloos doden van een vogel is soms noodzakelijk. Bijvoorbeeld als een behandeling uitzichtloos is of indien er sprake is van een ongeneeslijke ziekte die het gehele bestand bedreigt.

De beste methode is een overdosering met ether. Dit gaat als volgt:

- 10 tot 20 druppels ether in een plastic zakje doen;

- vogel er in stoppen en zakje afsluiten;

- vogel raakt vrijwel direct onder narcose waarna binnen enkele minuten de dood intreedt.

- na het uitdoven van alle levenstekenen, het zakje nog enkele minuten gesloten houden, om er zeker van te zijn dat de vogel is gestorven. 

Met nadruk wil ik er nog eens op wijzen dat dit artikel dient ter informatie en niet geschreven werd om het zelf dokteren te bevorderen. Integendeel, ik doe een dringend beroep op u bij ziekteproblemen zo spoedig mogelijk contact met een dierenarts op te nemen. Wanneer het om meerdere zieke vogels gaat, kunt u het best de dierenarts laten komen zodat hij zich een beeld kan vormen van de situatie in uw fokkerij. Overleg over preventieve maatregelen, het gebruik en de keuze van medicijnen kan dan ter plekke plaatsvinden.

© Harrie van der Linden